05 marzec 2018

Spory dotyczące podwójnego opodatkowania w Unii Europejskiej. Nowa dyrektywa w sprawie mechanizmów ich rozstrzygania

Udostępnij

Komisja Europejska 25 października 2016 r. przedstawiła projekt dyrektywy Rady w sprawie mechanizmów rozstrzygania sporów dotyczących podwójnego opodatkowania w Unii Europejskiej (COM(2016) 686 final). Podstawą prawną dla uchwalenia tej dyrektywy jest art. 115 traktatu o funkcjonowaniu UE, który przewiduje jednomyślność w Radzie i wyłącznie konsultację z Parlamentem Europejskim. Rada przyjęła projekt dyrektywy jednomyślnie 10 października 2017 r.

Komisja Europejska 25 października 2016 r. przedstawiła projekt dyrektywy Rady w sprawie mechanizmów rozstrzygania sporów dotyczących podwójnego opodatkowania w Unii Europejskiej (COM(2016) 686 final). Podstawą prawną dla uchwalenia tej dyrektywy jest art. 115 traktatu o funkcjonowaniu UE, który przewiduje jednomyślność w Radzie i wyłącznie konsultację z Parlamentem Europejskim. Rada przyjęła projekt dyrektywy jednomyślnie 10 października 2017 r.



Cel dyrektywy

Komisja w uzasadnieniu do przedłożonego projektu wskazała, że jej celem jest stworzenie sprzyjającego otoczenia podatkowego dla przedsiębiorstw, m.in. poprzez ograniczenie kosztów przestrzegania przepisów, obciążeń administracyjnych oraz zapewnienie pewności prawa podatkowego. Komisja podkreśliła, że sprawiedliwy system opodatkowania polega nie tylko na zapewnieniu, aby zyski były opodatkowane tam, gdzie są generowane, ale także na zapewnieniu, aby zyski nie podlegały podwójnemu opodatkowaniu.

Ponieważ jednym z głównych problemów przedsiębiorców prowadzących działalność transgraniczną jest podwójne opodatkowanie, Komisja monitoruje liczbę spraw dotyczących mechanizmów rozstrzygania sporów na tle podwójnego opodatkowania, którymi zajmują się państwa członkowskie w związku z zawartymi przez nie konwencjami w sprawie unikania podwójnego opodatkowania oraz unijnej konwencji arbitrażowej 90/4361.

W opinii KE ze względu na fakt, że niektóre sprawy nie są dopuszczane do istniejących mechanizmów rozstrzygania sporów oraz nie są objęte zakresem unijnej konwencji arbitrażowej ani przyjętych przez państwa konwencji w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, należy usprawnić istniejące mechanizmy rozstrzygania sporów pod względem dostępności, zakresu, terminowości i zdolności rozstrzygania.

Rozwiązania przedstawione w projekcie dyrektywy bazują na konwencji 90/436. Rozszerzają one jednak zakres mechanizmów rozstrzygania sporów na wszystkie sytuacje transgraniczne podlegające podwójnemu opodatkowaniu z tytułu podatku dochodowego od zysków z działalności gospodarczej w celu wyeliminowania podwójnego opodatkowania.

W dyrektywie określono obowiązek rozstrzygnięcia sporu przez państwa członkowskie oraz wskazano limit czasu na rozstrzygnięcie. Jednocześnie z zakresu mechanizmu wyłączono sytuacje dotyczące podwójnego nieopodatkowania, oszustw, świadomego niewywiązywania się ze zobowiązań oraz rażącego niedbalstwa.

Mechanizm rozstrzygania sporów

Dyrektywa przewiduje procedurę wzajemnego porozumiewania wszczynaną ze skargi podatnika, w ramach której państwa współpracują i w ciągu dwóch lat osiągają porozumienie w sprawie sporu. Jeżeli procedura wzajemnego porozumiewania nie jest skuteczna, automatycznie wszczynana jest procedura rozstrzygania sporów, która prowadzi do wydania wiążącego ostatecznego rozstrzygnięcia przez właściwe organy państw członkowskich.

/storage/een/53877/j.jpg
[nbsp]

Etap skargi

Dyrektywa w art. 3‒5 precyzuje warunki dopuszczalności skargi, jej ramy czasowe, wyjaśnienia i informacje, jakie muszą być dostarczone, by umożliwić właściwym organom analizę sprawy i rozpatrzenie jej dopuszczalności. Przepisy zapewniają dostęp do informacji dla podatnika i nakładają na państwa członkowskie obowiązek wysłania powiadomienia w przypadku odrzucenia sprawy lub uznania jej za niedopuszczalną.

Etap wzajemnego porozumiewania

Jeżeli właściwe organy państw członkowskich przyjmą skargę, starają się rozstrzygnąć kwestię sporną w drodze wzajemnego porozumienia (art. 4 dyrektywy) w terminie dwóch lat, począwszy od ostatniego powiadomienia o decyzji o przyjęciu skargi. Dwuletni okres może być przedłużony o rok na uzasadniony wniosek organu jednego z państw członkowskich skierowany do wszystkich właściwych organów innych zainteresowanych państw członkowskich.

Gdy organy osiągną porozumienie w sprawie sposobu rozstrzygnięcia kwestii spornej, właściwy organ każdego z państw członkowskich niezwłocznie powiadamia o tym osobę, której dotyczy spór. Powiadomienie takie jest dokonywane w formie decyzji wiążącej dla organu i możliwej do wyegzekwowania przez osobę, której dotyczy spór, z zastrzeżeniem przyjęcia tej decyzji przez osobę, której dotyczy spór, oraz zrzeczenia się przez nią prawa do jakiegokolwiek innego środka zaskarżenia w stosownych przypadkach.

W przypadku gdy postępowania dotyczące takich innych środków zaskarżenia zostały już rozpoczęte, decyzja staje się wiążąca i możliwa do wyegzekwowania tylko wtedy, gdy osoba, której dotyczy spór, przedstawi właściwym organom zainteresowanych państw członkowskich dowody na to, że zostały podjęte działania zmierzające do zakończenia tych postępowań. Decyzja ta zostaje następnie niezwłocznie wykonana, niezależnie od jakichkolwiek ograniczeń czasowych przewidzianych w prawie krajowym zainteresowanych państw członkowskich.

Jeśli właściwe organy zainteresowanych państw członkowskich nie osiągną porozumienia w sprawie rozstrzygnięcia kwestii spornej, właściwy organ każdego z zainteresowanych państw członkowskich informuje o tym osobę, której dotyczy spór, wskazując ogólne przyczyny nieosiągnięcia porozumienia.

Etap rozstrzygania sporów

W art. 6‒7 dyrektywa zawiera przepisy dotyczące postępowania, jeżeli skarga została odrzucona lub jeżeli państwom nie udało się osiągnąć porozumienia na etapie wzajemnego porozumiewania, oraz przepisy dotyczące procedury arbitrażowej.

Procedura arbitrażowa (art. 8) przewiduje powołanie komisji doradczej składającej się z trzech do pięciu niezależnych arbitrów (jedna lub dwie osoby na państwo członkowskie oraz jeden przewodniczący) oraz po dwóch przedstawicieli każdego państwa członkowskiego.

W przypadku odrzucenia skargi komisję doradczą powołuje się na wniosek osoby, której dotyczy spór, skierowany do właściwych organów zainteresowanych państw członkowskich. Wniosek taki może zostać złożony, tylko jeżeli żadne postępowanie dotyczące odrzucenia skargi nie jest w toku albo osoba, której dotyczy spór, zrzekła się prawa do odwołania.

W sytuacji odrzucenia skargi komisja doradcza bada, czy wymogi dotyczące dopuszczalności skargi zostały spełnione. Jeżeli potwierdzi ich spełnienie, zostaje wszczęta procedura wzajemnego porozumiewania. Jednak jeśli państwa członkowskie nie podejmą tej procedury, komisja doradcza sama wydaje opinię na temat rozstrzygnięcia kwestii spornej.

Komisja doradcza wydaje ostateczną opinię w sprawie wyeliminowania podwójnego opodatkowania w sprawie. Zgodnie z art. 14 dyrektywy opinia taka powinna być wydana w ciągu 6 miesięcy od daty powołania komisji i jest wiążąca dla państw członkowskich, chyba że zgodnie z art. 15 dyrektywy uzgodnią one alternatywne rozwiązanie pozwalające wyeliminować podwójne opodatkowanie.

Jeżeli komisja doradcza nie została powołana we właściwym terminie, przewidziana jest szybka procedura nadzorowana przez sądy krajowe każdego państwa członkowskiego prowadząca do powołania niezależnych osób, które następnie wybiorą swego przewodniczącego i utworzą komisję. Osoby te i przewodniczący wybierani będą ze sporządzonej wcześniej listy przechowywanej przez Komisję Europejską.

Mechanizm powoływania organu arbitrażowego wzorowany jest na znanych państwom członkowskim mechanizmach służących krajowym sądom do mianowania arbitrów, jeżeli nie uczyniły tego strony, które zawarły umowę na arbitraż.

Dyrektywa przejmuje wymogi zawarte w unijnej konwencji arbitrażowej dotyczące powoływania komisji doradczej oraz warunków tworzenia listy niezależnych osób, które mogą być członkami komisji doradczej. Ustanawia ona również ramy funkcjonowania komisji w postaci regulaminu funkcjonowania. Przewidziano też możliwość powołania przez właściwe organy państw członkowskich alternatywnej formy organu rozwiązywania sporów uprawnionego do rozstrzygania spraw przy użyciu takich technik jak mediacja, postępowanie pojednawcze lub inne skuteczne metody.

Pozostałe przepisy dyrektywy

Dyrektywa reguluje zasady interakcji z postępowaniami krajowymi i wskazuje, że co do zasady, nawet gdy działanie państwa członkowskiego, które prowadzi do powstania kwestii spornej, staje się ostateczne zgodnie z prawem krajowym, nie uniemożliwia to skorzystania z procedur przewidzianych w dyrektywie (art. 16). Reguluje ona również sytuacje, gdy prawo krajowe nie dopuszcza odstępstwa od decyzji wydanej przez sąd państwa członkowskiego.

Dyrektywa przewiduje także pewne uproszczenia dla osób fizycznych i mniejszych jednostek (art. 17).

Zgodnie z art. 18 dyrektywy opinie komisji doradczej są wydawane na piśmie. Mogą być one publikowane z zastrzeżeniem zgody każdej z zainteresowanych osób, których dotyczy spór. W braku takiej zgody właściwe organy publikują streszczenie ostatecznej decyzji (opis problemu, przedmiot sporu, okresy rozliczeniowe, podstawa prawna, sektor gospodarki oraz krótki opis rozstrzygnięcia). Osoby, których dotyczy spór, mogą zwrócić się do właściwych organów z wnioskiem o niepublikowanie informacji dotyczących tajemnicy handlowej, biznesowej, przemysłowej, służbowej, działalności handlowej lub informacji sprzecznych z porządkiem publicznym.

Dyrektywa przewiduje również zasady aktualizacji przez Komisję Europejską wykazu właściwych organów oraz listy niezależnych osób powoływanych do komisji doradczych, które udostępniane są online.

Państwa członkowskie obowiązane są transponować dyrektywę do dnia 30 czerwca 2019 r. Będzie ona miała zastosowanie do każdej skargi złożonej od dnia 1 lipca 2019 r. dotyczącej kwestii spornych w zakresie dochodu lub kapitału uzyskanych w roku podatkowym rozpoczynającym się w dniu 1 stycznia 2018 r.

Agnieszka Kraińska

praktyka prawa europejskiego w kancelarii Wardyński i Wspólnicy

Artykuł pochodzi z[nbsp]Biuletynu Euro Info[nbsp] 6 (177) 2017



[1][nbsp]Konwencja 90/436/EWG w sprawie eliminowania podwójnego opodatkowania w przypadku korekty zysków przedsiębiorstw powiązanych.