01 czerwiec 2018

Zmiany przepisów określających zasady świadczenia usług turystycznych od 1 lipca 2018 r. Część I

Udostępnij

24 listopada 2017 r. Sejm uchwalił ustawę o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych (dalej: „ustawa”)1. Podstawowym powodem jej przyjęcia była konieczność wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2302 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych, zmieniającej rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 i dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/83/UE oraz uchylającej dyrektywę Rady 90/314/EWG2 (dalej: „dyrektywa 2015/2302”).

 

Zasady świadczenia usług turystycznych do tej pory były określone na poziomie Unii Europejskiej w dyrektywie z dnia 13 czerwca 1990 r. w sprawie zorganizowanych podróży, wakacji i wycieczek (90/314/EWG)3. Od czasu jej przyjęcia zaszły istotne zmiany na rynku usług turystycznych związane z pojawieniem się nowych kanałów dystrybucji usług turystycznych, w tym przede wszystkim internetu. Obecnie usługi turystyczne można nabyć nie tylko jako gotowy, przygotowany samodzielnie przez organizatora turystyki pakiet połączonych usług turystycznych, lecz także jako pakiet usług dostosowany do indywidualnych potrzeb podróżnego.

Innymi powodami przyjęcia nowej regulacji wymienionymi w dyrektywie były:

  1. konieczność usunięcia rozbieżności przepisów chroniących podróżnych w poszczególnych państwach członkowskich, tak aby umożliwić podróżnym i przedsiębiorcom korzystanie w pełni z rynku wewnętrznego w całej Unii Europejskiej, do czego ma doprowadzić przyjęta w dyrektywie 2015/2302 zasada maksymalnej harmonizacji przepisów państw członkowskich UE z przepisami tej dyrektywy;
  2. konieczność usunięcia niejasności oraz luk prawnych.

Uzasadnienie projektu ustawy wskazuje także na dodatkowy powód zmian regulacji usług turystycznych, to jest na konieczność dokonania zmian także w systemie zabezpieczeń finansowych na wypadek niewypłacalności dla organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.

Dwie ustawy dotyczące usług turystycznych od 1 lipca 2018 r.

Chociaż dyrektywa 2015/2032 uchyla dyrektywę 90/314/EWG, w Polsce ustawa wdrażająca ten ostatni akt prawny nie będzie uchylona, a jedynie istotnie zmieniona. Mowa tutaj o ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych4, która zgodnie z aktualnym brzmieniem określa warunki świadczenia przez przedsiębiorców usług turystycznych oraz zasady funkcjonowania Turystycznego Funduszu Gwarancyjnego.

Od 1 lipca 2018 r. tytuł ustawy o usługach turystycznych ulegnie zmianie na następujący: „o usługach hotelarskich oraz usługach pilotów wycieczek i przewodników turystycznych” i zgodnie z nowym tytułem ustawa ta będzie określać warunki świadczenia tylko dwóch rodzajów usług turystycznych, czyli usług hotelarskich oraz usług pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. Wiele dotychczasowych przepisów tego aktów prawnego zostanie także uchylonych i przeniesionych do wspomnianej na początku artykułu ustawy o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Polski ustawodawca odrzucił zatem możliwość uregulowania problematyki świadczenia usług turystycznych w jednym akcie prawnym.

Zakres przedmiotowy i terytorialny ustawy

Ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych określa:

  1. warunki oferowania, sprzedaży i realizacji imprez turystycznych oraz powiązanych usług turystycznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także za granicą, jeżeli umowy z podróżnymi są zawierane przez przedsiębiorców turystycznych mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
  2. zasady funkcjonowania Turystycznego Funduszu Gwarancyjnego.

Podstawowe pojęcia

Przedstawienie regulacji usług turystycznych w pierwszej kolejności wymaga objaśnienia podstawowych pojęć używanych przez ustawę. Niektóre z nich, jak np. usługa turystyczna czy impreza turystyczna, definiuje bezpośrednio sama ustawa. Znaczenie innych pojęć, jak np. umowa generalna czy podróż służbowa, trzeba ustalać, interpretując przepisy ustawy, jej uzasadnienie, a także przepisy i motywy dyrektywy 2015/2302.

Podróżny

Podróżnym w rozumieniu ustawy jest każdy, kto chce zawrzeć umowę lub jest uprawniony do podróżowania na podstawie umowy zawartej w zakresie stosowania ustawy. Chociaż ustawa wprost nie zastrzega, że chodzi o osoby fizyczne, to z natury usług turystycznych, których dotyczy ustawa, wynika, że podróżnym może być tylko osoba fizyczna.

Należy podkreślić, że ustawa definiując pojęcie podróżnego, nie odwołuje się przy tym do pojęcia konsumenta. Dyrektywa 2015/2302 w motywie 7 wskazuje, że większość podróżnych, których dotyczy ta regulacja, to konsumenci, przy czym od podróżnych-konsumentów trudno czasami odróżnić przedstawicieli małych przedsiębiorstw lub osoby prowadzące działalność zawodową, które rezerwują podróże w związku z ich działalnością za pośrednictwem tych samych kanałów rezerwacji, jakie wykorzystują konsumenci. Ta konstatacja prowadzi ustawodawcę unijnego do wniosku, że zasadne jest zapewnienie tym osobom podobnego poziomu ochrony co konsumentom.

Biorąc zatem powyższe pod uwagę, można stwierdzić, że podróżnymi w rozumieniu ustawy mogą być zarówno:

  1. osoby fizyczne podróżujące prywatnie (konsumenci), jak też
  2. osoby fizyczne podróżujące służbowo, w tym przedstawiciele wolnych zawodów lub osoby samozatrudnione, lub inne osoby fizyczne, w przypadku gdy podróż nie jest organizowana na podstawie umowy ogólnej.

Przedsiębiorca turystyczny

Wprowadzona ustawą definicja przedsiębiorcy turystycznego, jak przyznają w uzasadnieniu projektu ustawy jego autorzy, jest najbardziej skomplikowana spośród innych definicji zawartych w tej ustawie.

Przedsiębiorcą turystycznym jest:

  1. organizator turystyki,
  2. przedsiębiorca ułatwiający nabywanie powiązanych usług turystycznych,
  3. agent turystyczny,
  4. dostawca usług turystycznych,

będący przedsiębiorcą w rozumieniu art. 431 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (czyli podmiotem prawa prowadzącym we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową) albo prowadzący działalność odpłatną.

Uwagi wymaga zastosowane w definicji rozróżnienie pomiędzy przedsiębiorcą a podmiotem prowadzącym działalność odpłatną. Ani ustawa, ani dyrektywa 2015/2302 nie definiują pojęcia działalności odpłatnej. W uzasadnieniu projektu ustawy jego autorzy wskazali, że zakres pojęcia przedsiębiorcy turystycznego jest szeroki z uwagi na potrzebę zapewnienia możliwie najszerszemu gronu podróżnych odpowiedniego stopnia bezpieczeństwa.

Skoro ustawodawca dokonał takiego rozróżnienia działalności prowadzonej przez przedsiębiorców (czyli działalności gospodarczej lub zawodowej, która obejmuje wykonywanie czynności w sposób zorganizowany i ciągły) oraz działalności odpłatnej, oznacza to, że przez działalność odpłatną w tym przypadku należy rozumieć wykonywanie (odpłatnie) czynności w sposób niemający cech działalności zorganizowanej i ciągłej, czyli czynności wykonywanych okazjonalnie. Uzasadnienie projektu ustawy przykładowo wskazuje w tym zakresie na parafie zajmujące się organizacją pielgrzymek.

Usługa turystyczna

Przez usługę turystyczną należy rozumieć:

  1. przewóz pasażerów,
  2. zakwaterowanie w celach innych niż pobytowe, które nie jest nieodłącznym elementem przewozu pasażerów,
  3. wynajem pojazdów samochodowych lub innych pojazdów silnikowych,
  4. inną usługę świadczoną podróżnym, która nie stanowi integralnej części usług wskazanych w pkt. 1–3.

Dyrektywa 2015/2302 w motywie 18 jako przykłady innych usług świadczonych podróżnym, o których mowa powyżej w pkt 4, wymienia wstępy na koncerty, imprezy sportowe, wycieczki lub wstępy do parków rozrywki, wycieczki z przewodnikiem, karnety narciarskie i wypożyczanie sprzętu sportowego, takiego jak sprzęt narciarski, lub zabiegi balneologiczne (spa).

Impreza turystyczna

Impreza turystyczna to według ustawy połączenie co najmniej dwóch różnych rodzajów usług turystycznych na potrzeby tej samej podróży lub wakacji, spełniające warunki niezbędne do utworzenia imprezy turystycznej.

Do utworzenia imprezy turystycznej dochodzi, jeżeli:

  1. usługi turystyczne zostały połączone przez jednego przedsiębiorcę turystycznego, w tym na prośbę podróżnego lub zgodnie z jego wyborem, przed zawarciem umowy obejmującej wszystkie usługi lub
  2. niezależnie od tego, czy zawarto odrębne umowy z dostawcami poszczególnych usług turystycznych, usługi te są:
  • nabywane w jednym punkcie sprzedaży i zostały wybrane, zanim podróżny zgodził się dokonać zapłaty lub
  • oferowane lub sprzedawane po cenie obejmującej wszystkie usługi – uzasadnienie ustawy wyjaśnia, że chodzi o sytuację, gdy za każdą z tych usług w wyliczeniu (podsumowaniu) wskazana jest odrębna cena, a podróżny płaci jedną kwotę jako sumę cen poszczególnych usług – lub po cenie całkowitej, co ma miejsce – jak wyjaśnia uzasadnienie ustawy – gdy kilka usług turystycznych jest sprzedawanych łącznie bez wskazywania cen poszczególnych usług lub gdy jedną z tych cen obciążany jest nabywca, lub
  • reklamowane lub sprzedawane przy użyciu określenia „impreza turystyczna” lub podobnego, lub
  • łączone po zawarciu umowy, na podstawie której podróżny został uprawniony do dokonania wyboru spośród różnych rodzajów usług turystycznych, lub
  • nabywane od odrębnych przedsiębiorców turystycznych za pośrednictwem powiązanych procesów rezerwacji online, podczas których przedsiębiorca turystyczny, z którym zawarta została pierwsza umowa, przekazuje innemu przedsiębiorcy turystycznemu lub przedsiębiorcom turystycznym: imię i nazwisko podróżnego, adres poczty elektronicznej oraz szczegóły płatności, a umowa z tym innym przedsiębiorcą turystycznym lub przedsiębiorcami turystycznymi zostanie zawarta najpóźniej 24 godziny po potwierdzeniu rezerwacji pierwszej usługi turystycznej.

W pewnych przypadkach, mimo spełnienia powyższych warunków, do utworzenia imprezy turystycznej jednak nie dojdzie.

Ustawodawca unijny uznał, że sytuacja, w której łączeniu podlega tylko jeden rodzaj usługi turystycznej, takiej jak przewóz, zakwaterowanie lub wynajem pojazdów (o których mowa powyżej w punktach 1–3 i które na potrzeby niniejszego artkułu można uznać za podstawowe usługi) z jedną lub kilkoma innymi usługami świadczonymi podróżnym (o których mowa powyżej w pkt 4), nie zawsze zasługuje na uznanie jej za imprezę turystyczną.

Takie połączenie (np. zakwaterowania z wstępem na koncert oraz wstępem do parku rozrywki) nie spowoduje powstania imprezy turystycznej, gdy podlegająca łączeniu inna lub inne usługi turystyczne (w powyższym przykładzie wstęp na koncert oraz wstęp do parku rozrywki):

  1. stanowią mniej niż 25% łącznej wartości połączonych usług turystycznych i nie są reklamowane jako istotny element tego połączenia ani nie stanowią istotnego elementu z innych przyczyn lub
  2. zostały wybrane i nabyte po rozpoczęciu realizacji podstawowej usługi turystycznej (przewozu, zakwaterowania lub wynajmu pojazdu).

Wyłączenia z zakresu zastosowania ustawy

Pewne kategorie imprez turystycznych nie zostały objęte zakresem zastosowania ustawy, gdyż ustawodawca unijny uznał, że w ich przypadku potrzeba zapewnienia ochrony podróżnym jest mniejsza.

Imprezy organizowane okazjonalnie

Ustawy nie stosuje się między innymi do imprez turystycznych oraz powiązanych usług turystycznych, które są oferowane oraz których zamawianie i realizowanie jest ułatwiane okazjonalnie, na zasadach niezarobkowych i wyłącznie ograniczonej grupie podróżnych.

Dyrektywa 2015/2302 wyjaśnia w motywie 19, że przykładami takich imprez mogą być wycieczki organizowane nie częściej niż kilka razy w roku przez organizacje charytatywne, kluby sportowe lub szkoły dla ich członków, które nie są oferowane ogółowi społeczeństwa.

Uzasadnienie projektu ustawy dodaje, że powyższe wyłączenie może przykładowo obejmować także „formy krajoznawstwa i turystyki (np. wycieczki, zielone szkoły, biwaki, obozy, itp.), jak również wypoczynek dzieci i młodzieży (w rozumieniu art. 92a i nast. ustawy o systemie oświaty) organizowany przez szkoły i placówki systemu oświaty okazjonalnie i niezarobkowo oraz oferowane wyłącznie ograniczonej grupie podróżnych, tj. np. uczniom danej klasy lub szkoły (…) a także różnorodne formy imprez organizowanych przez organizacje harcerskie, o ile są one organizowane okazjonalnie, niezarobkowo i są adresowane do ograniczonej grupy podróżnych”.

Imprezy nabywane na podstawie umowy generalnej

Ustawy nie stosuje się także do imprez turystycznych i powiązanych usług turystycznych nabywanych na podstawie umowy generalnej (dyrektywa posługuje się terminem „umowa ogólna”) o organizowanie podróży służbowych zawieranej między przedsiębiorcą turystycznym a przedsiębiorcą w rozumieniu art. 431 Kodeksu cywilnego albo podmiotem prowadzącym działalność odpłatną.

Ustawa, podobnie jak dyrektywa 2015/2302, nie definiuje pojęcia umowy generalnej (ogólnej) o organizowanie podróży służbowych, przy czym uzasadnienie projektu ustawy wyjaśnia, że chodzi o umowę o charakterze ramowym (zawieraną między wymienionymi kategoriami podmiotów) „określającą możliwość korzystania przez określoną grupę osób, w szczególności pracowników, ze wskazanego w tej umowie katalogu usług turystycznych przez czas obowiązywania umowy, przy czym zarówno zakres (liczba, zestawienie usług), jak i terminy korzystania z usług wskazanych w tym katalogu nie powinny być z góry oznaczone”.

W ustawie nie ma także definicji podróży służbowej, jednak także i w tym przypadku autorzy uzasadnienia projektu wyjaśniają, że pojęcie to jest szersze niż podróż służbowa w rozumieniu Kodeksu pracy (wykonywanie przez pracownika na polecenie pracodawcy zadania służbowego poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy), gdyż może obejmować także podróże związane z działalnością biznesową.

Imprezy trwające krócej niż 24 godziny

Ostatnim przypadkiem, do którego nie stosuje się ustawy, jest przypadek imprez turystycznych oraz powiązanych usług turystycznych trwających krócej niż 24 godziny, chyba że obejmują nocleg.

Powiązane usługi turystyczne

Powiązane usługi turystyczne to drugie kluczowe, obok imprezy turystycznej, pojęcie stosowane przez ustawę. Oznacza ono niestanowiące imprezy turystycznej połączenie co najmniej dwóch różnych rodzajów usług turystycznych nabytych na potrzeby tej samej podróży lub wakacji, objęte odrębnymi umowami z dostawcami poszczególnych usług turystycznych, spełniające warunki niezbędne do utworzenia powiązanych usług turystycznych.

Utworzenie powiązanych usług turystycznych

Do utworzenia powiązanych usług turystycznych dochodzi, jeżeli przedsiębiorca turystyczny ułatwia podróżnym nabywanie usług turystycznych:

  1. przy okazji jednej wizyty lub kontaktu z jego punktem sprzedaży z możliwością dokonania wyboru i zapłaty odrębnie za każdą usługę turystyczną lub
  2. w sposób ukierunkowany od innego przedsiębiorcy turystycznego w zakresie co najmniej jednej dodatkowej usługi turystycznej, jeżeli umowa z tym przedsiębiorcą turystycznym zostanie zawarta najpóźniej 24 godziny po potwierdzeniu rezerwacji pierwszej usługi turystycznej.

Ten ostatni przypadek wyjaśnia motyw 13 do dyrektywy 2015/2302, wskazując przykład sytuacji, „gdy wraz z potwierdzeniem rezerwacji pierwszej usługi turystycznej, takiej jak przelot lub przejazd pociągiem, podróżny otrzymuje zaproszenie do zarezerwowania dodatkowej usługi turystycznej dostępnej w wybranym docelowym miejscu podróży – na przykład zakwaterowania w hotelu – wraz z linkiem do strony internetowej rezerwacji innego dostawcy usług lub pośrednika”.

Podobnie jak w przypadku imprezy turystycznej, ustawa przewiduje, że pomimo spełnienia warunków niezbędnych do utworzenia powiązanych usług turystycznych w pewnych przypadkach do utworzenia powiązanych usług turystycznych jednak nie dochodzi.

Ustawodawca unijny uznał, że sytuacja, w której łączeniu podlega tylko jeden rodzaj podstawowej usługi turystycznej (przewóz, zakwaterowanie lub wynajem pojazdów) z jedną lub kilkoma innymi usługami świadczonymi podróżnym, nie zawsze zasługuje na uznanie jej za powiązane usługi turystyczne.

Takie połączenie (np. zakwaterowania ze wstępem na koncert oraz wstępem do parku rozrywki) nie spowoduje powiązania usług turystycznych, gdy podlegająca łączeniu inna lub inne usługi turystyczne (w powyższym przykładzie wstęp na koncert oraz wstęp do parku rozrywki):

  1. 1) stanowią mniej niż 25% łącznej wartości połączonych usług turystycznychi
  2. 2) nie są one reklamowane jako istotny element tego połączenia ani nie stanowią istotnego elementu tego połączenia z innych przyczyn.

 

Michał Kowalski

radca prawny

www.mkowalski.pl

 

Artykuł pochodzi z Biuletynu Euro Info 3 (180) 2018

Przeczytaj również:

Zmiany przepisów określających zasady świadczenia usług turystycznych od 1 lipca 2018 r. Część II

Zmiany przepisów określających zasady świadczenia usług turystycznych od 1 lipca 2018 r. Część III



[1] Dz.U. z 2017 r. poz. 2361.

[2] Dz.Urz. UE L 326 z 11.12.2015 r., s. 1—33.

[3] Dz.Urz. UE L 158 z 23.06.1990 r., s. 59–64.

[4] Dz.U. z 2017 r. poz. 1553 z późn. zm.