20 czerwca 2018

Środki ochrony indywidualnej. Rozporządzenie 2016/425

Udostępnij

Środki ochrony indywidualnej (dalej także: SOI) są niezbędnym elementem wyposażania każdego pracownika, którego wykonywana praca wiąże się z zagrożeniem życia lub zdrowia. Mają na celu ochronę przed wszelkimi zagrożeniami, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo pracownika. W związku z ryzykiem, jakie niesie za sobą nieprzestrzeganie przepisów BHP, zarówno każdy pracodawca, jak i pracownik powinien dokładnie zapoznać się przepisami dotyczącymi środków ochrony indywidualnej.

 

Czym są środki ochrony indywidualnej?

Środkami ochrony indywidualnej są wszelkie urządzenia lub wyposażenie przeznaczone do noszenia bądź trzymania przez pracownika w celu ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń, które mogą mieć wpływ na jego zdrowie lub bezpieczeństwo pracy.

Środki ochrony indywidualnej pod względem konstrukcji oraz ich ogólnego przeznaczenia dzielą się na dziewięć grup, tj.:

  1. odzież ochronna, m.in. ochraniacze brzucha, klatki piersiowej, barku;
  2. środki ochrony kończyn dolnych, m.in. ochraniacze stóp, obuwie ochronne, ochraniacze kolan;
  3. środki ochrony kończyn górnych, m.in. ochraniacze łokci, dłoni;
  4. środki ochrony głowy, m.in. hełmy;
  5. środki ochrony twarzy i oczu, m.in. okulary ochronne;
  6. środki ochrony słuchu, m.in. nauszniki, wkładki przeciwhałasowe;
  7. środki ochrony układu oddechowego, m.in. maski przeciwpyłowe;
  8. środki izolujące cały organizm, m.in. kombinezony gazoszczelne;
  9. środki chroniące przed upadkiem z wysokości, m.in. kask, szelki, liny.

Do środków ochrony indywidualnej zalicza się również:

  1. zespoły składające się z kilku urządzeń lub rodzajów wyposażenia, które zostały ze sobą połączone w celu ochrony człowieka przed jednym lub wieloma jednocześnie występującymi zagrożeniami;
  2. urządzenia lub wyposażenie ochronne, połączone z nieochronnym środkiem wyposażenia indywidualnego noszonym lub też trzymanym przez osobę w celu wykonania określonych czynności;
  3. wymienne składniki środków ochrony indywidualnej, które są istotne dla ich właściwego funkcjonowania, używane wyłącznie do takich środków.

Do środków ochrony indywidualnej nie zalicza się natomiast:

  • mundurów, które nie są specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracownika;
  • środków ochrony indywidualnej używanych przez wojsko, policję i inne służby utrzymania porządku publicznego;
  • wyposażenia stosowanego przez służby ratownicze;
  • środków ochrony indywidualnej stosowanych na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym;
  • wyposażenia sportowego;
  • środków służących do samoobrony lub do odstraszania;
  • przenośnych urządzeń do wykrywania oraz sygnalizowania zagrożeń i naruszania porządku publicznego.

Stosowanie środków ochrony indywidualnej

Środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane zawsze wtedy, gdy nie można uniknąć zagrożeń lub wystarczająco ich ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej albo odpowiedniej organizacji pracy.

Należy pamiętać, że pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez zapewnienia mu niezbędnego na danym stanowisku wyposażenia w środki ochrony indywidualnej, które to stanowią własność pracodawcy i powinny być dostarczane pracownikowi nieodpłatnie. Pracownik jest zobowiązany używać przekazany sprzęt zgodnie z jego przeznaczeniem. Z kolei obowiązkiem pracodawcy jest kontrola bezpieczeństwa pracy swoich podwładnych.

Poszczególne rodzaje środków ochrony indywidualnej niezbędne w danym zakładzie pracy dla określonych stanowisk ustala pracodawca. Jednakże powinien to robić po konsultacjach ze specjalistami, a także z pracownikami lub ich przedstawicielami. Prawidłowy dobór takich środków powinien być poprzedzony przeprowadzeniem analizy dotyczącej rodzajów wykonywanej pracy w zakładzie i stwarzanych przez nie zagrożeń dla pracowników.

Akty normujące przepisy w sprawie środków ochrony indywidualnej

Dobierając środki ochrony indywidualnej i dokonując ich zakupu, należy pamiętać, że od 21 kwietnia 2018 r. kwestię środków ochrony indywidualnejnormuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r.w sprawie środków ochrony indywidualnej oraz uchylenia dyrektywy Rady 89/686/EWG1,tym samym uchylającobowiązującą od 1989 r. dyrektywę Rady w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wyposażenia ochrony osobistej 89/686/EWG2.

Rozporządzenie 2016/425 ustanawia wymagania w zakresie projektowania i produkcji środków ochrony indywidualnej, które mają być udostępniane na rynku w celu zapewnienia ochrony zdrowia i bezpieczeństwa użytkowników, a także ustanowienia zasad dotyczących swobodnego przepływu środków ochrony indywidualnej w Unii.

Celem rozporządzenia UE jest dostosowanie obecnych wymagań co do środków ochrony indywidualnej do nowych przepisów unijnych, a także zapewnienie lepszej ochrony użytkowników wyposażenia ochronnego. Obecnie wchodzący w życie akt prawny ma za zadanie stworzyć jednolitą podstawę do nadzorowania produktów w UE.

Unia Europejska zdecydowała się na zmiany obowiązujących przepisów z uwagi na archaiczność dotychczasowych uregulowań, a także mnogość zmian, jakie wypracował stale rozwijający się rynek pracy w Europie. Co więcej, dyrektywa 89/686/EWG zawierała w sobie wiele niedociągnięć i wewnętrznych sprzeczności, jak również niezgodności w odniesieniu do zakresu produktów i procedur oceny ich zgodności. Impulsem dla UE był także fakt,
że dyrektywa była już wielokrotnie zmieniana, a mimo to nadal wymagała znaczących modyfikacji.

Po dwóch latach prac nad projektem Komisji Europejskiej Parlamentowi Europejskiemu
i Radzie ostatecznie udało się wypracować wspólną, spójną wersję tekstu. Dzięki dostosowaniu do nowych realiów rynku pracy oraz uwzględnieniu doświadczeń zebranych podczas stosowania poprzedniej dyrektywy powstał nowoczesny zespół przepisów dotyczących środków ochrony indywidualnej, który powinien zadowolić zarówno pracodawców, jak i pracowników.

Nowe rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej, bez konieczności włączania go do prawa krajowego. Stało się tak w związku
z wprowadzeniem przez UE przepisów stanowiących, iż po przyjęciu przez państwa członkowskie obowiązującej dotychczas dyrektywy każde następne rozporządzenie będące nowelizacją owego rozporządzenia będzie obowiązywało od razu na terenie całej Unii jako prawo narodowe.

Terminy obowiązywania rozporządzenia UE 2016/425

Rozporządzenie 2016/425 weszło w życie 21 kwietnia 2016 r. Jako termin jego zastosowania ustalono 21 kwietnia 2018 r. Jednakże rozporządzenie przewiduje też inne okresy wdrożenia jego poszczególnych postanowień. Do najważniejszych odstępstw zaliczymy terminy obowiązywania:

  • od 21 października 2016 r. mają zastosowanie przepisy dotyczące notyfikacji jednostek oceniających zgodność środków ochrony indywidualnej oraz procedura komitetowa;
  • od 21 marca 2018 r. są stosowane przepisy dotyczące sankcji;
  • do 21 kwietnia 2019 r. do obrotu mogą być wprowadzane wyroby objęte zakresem stosowania dyrektywy 89/686/EWG, które są zgodne z tą dyrektywą;
  • do dnia 21 kwietnia 2023 r. zachowują ważność certyfikaty badania typu UE i decyzje o zatwierdzeniu wydane na podstawie dyrektywy 89/686/EWG, chyba że ich ważność wygasa przed tą datą.

Bieżący rok jest dla producentów, importerów oraz dystrybutorów środków ochrony indywidualnej okresem, w którym muszą dostosować swoje wyroby do wymagań zawartych w nowym rozporządzeniu. Zgodnie z harmonogramem rozporządzenia 2016/425 wszystkie wyroby wprowadzone do obrotu po 21 kwietnia 2019 r. muszą pozostawać w zgodności z nowymi przepisami. Oznacza to, że producenci SOI muszą uzyskać certyfikaty badania typu UE do 21 kwietnia 2019 r.

Najważniejsze zmiany wprowadzone rozporządzeniem 2016/425

1. Definicje

Rozporządzenie z dnia 9 marca 2016 r. wprowadza zmiany w definicjach wielu terminów używanych przez uprzednią dyrektywę. Wśród nowych możemy wyróżnić definicję:

  • dystrybutora – jest nim każda osoba fizyczna lub prawna w łańcuchu dostaw, inna niż producent lub importer, która udostępnia środki ochrony indywidualnej na rynku;
  • importera – jest nim każda osoba fizyczna lub prawna, mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę w Unii, wprowadzająca do obrotu na rynku unijnym środki ochrony indywidualnej z państwa trzeciego;
  • oceny zgodności – oznacza ona proces wykazujący, czy zostały spełnione zasadnicze wymagania dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa dotyczące środków ochrony indywidualnej określone w rozporządzeniu;
  • oznakowania CE – oznacza ono oznakowanie, poprzez które producent wskazuje,
    że środki ochrony indywidualnej spełniają mające zastosowanie wymagania określone w unijnym prawodawstwie harmonizacyjnym przewidującym jego umieszczenie;
  • producenta – jest nim każda osoba fizyczna lub prawna, która wytwarza środki ochrony indywidualnej lub która zleca ich projektowanie lub wytworzenie oraz wprowadza je do obrotu pod własna nazwą lub znakiem towarowym;
  • środków ochrony indywidualnej – za takie środki uważa sięwszystkie wyroby zaprojektowane i wyprodukowane do noszenia lub trzymania przez osobę w celu ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń dla zdrowia lub bezpieczeństwa tej osoby; SOI są także wymienialne elementy składowe środków mające zasadnicze znaczenie dla ich funkcji ochronnej, jak również systemy przyłączy do środków, które nie są noszone ani trzymane przez osobę, są zaprojektowane do łączenia tych środków z urządzeniem zewnętrznym lub ze stabilnym punktem kotwiczącym, nie są przeznaczone do trwałego przymocowania i nie wymagają przeprowadzenia prac montażowych przed użyciem;
  • udostępnienia środków ochrony indywidualnej na rynku – należy przez to rozumieć każde dostarczenie środków ochrony indywidualnej w celu dystrybucji lub użytkowania na rynku unijnym w ramach działalności komercyjnej, odpłatnie lub nieodpłatnie;
  • unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego – oznacza to każdy akt prawny Unii harmonizujący warunki obrotu produktami;
  • wprowadzania środków ochrony indywidualnej do obrotu – co oznacza pierwsze udostepnienie środków ochrony indywidualnej na rynku unijnym.

2. Procedury oceny zgodności

Zmianom uległy również procedury oceny zgodności wyrobów w zależności od kategorii zagrożeń:

  • dla I kategorii zagrożeń przeprowadza się wewnętrzną kontrolę produkcji zgodną
    z modułem A, określonym w załączniku IV rozporządzenia;
  • dla II kategorii zagrożeń przeprowadza się badanie typu UE zgodnie z modułem B, określonym w załączniku V rozporządzenia, później zaś następuje badanie zgodności z typem na podstawie wewnętrznej kontroli produkcji – moduł C, określony w załączniku VI rozporządzenia;
  • dla III kategorii zagrożeń: przeprowadza się badanie typu UE zgodnie z modułem B, określonym w załączniku V rozporządzenia oraz jeden z dwóch określonych modułów; pierwszym z nich jest badanie zgodności z typem na podstawie wewnętrznej kontroli produkcji oraz nadzorowane kontrole produktów w losowych odstępach czasu, zgodnie z modułem C2, określonym w załączniku VII rozporządzenia. Drugim natomiast jest badanie zgodności z typem na podstawie zapewnienia jakości procesu produkcji, zgodnie z modułem D, określonym w załączniku VIII rozporządzenia.

3. Kategorie środków ochrony indywidualnej

Kolejną zmianą jest modyfikacja kategorii środków ochrony indywidualnej.
W rozporządzeniu do obrotu prawnego wprowadzono wyroby zakwalifikowane do III kategorii. Są to takie środki ochrony indywidualnej jak:

  • środki stosowane do ochrony przed przecięciem ręczną pilarką łańcuchową,
    m.in. odzież, obuwie i rękawice;
  • kamizelki ratunkowe;
  • kamizelki kuloodporne, kamizelki chroniące przed uderzeniem nożem, igłą lub kolcem;
  • środki ochrony indywidualnej stosowane podczas cięcia wysokociśnieniowego;
  • środki ochrony słuchu.

4. Ważność certyfikatu badania typu UE

W celu zapewnienia, aby wszystkie środki ochrony indywidualnej były poddawane badaniom zgodnie z najnowszą wiedzą, rozporządzenie wprowadziło maksymalny okres ważności certyfikatu badania typu UE, który wynosi 5 lat. Po upływie ważności certyfikatu wymagane będzie złożenie przez producenta pisemnego wniosku o przedłużenie certyfikatu. Wniosek taki będzie trzeba złożyć nie wcześniej niż 12 miesięcy i nie później niż 6 miesięcy przed upływem terminu ważności certyfikatu badania typu UE. Co więcej, certyfikaty bezterminowe, tj. wydane ponad 7 lat temu, również będą musiały zostać ponownie zweryfikowane.

5. Dokumentacja techniczna potrzebna do zarejestrowania produktu

Nowe wymagania zostały postawione przed producentami również w kwestii dokumentacji technicznej, którą będą zobowiązani dostarczyć, aby uzyskać stosowny certyfikat. Zgodnie
z nowymi normami producenci będą zobowiązani dostarczyć dokumentację techniczną również dla środków ochrony indywidualnej zakwalifikowanych do kategorii I. W dokumentacji tej muszą zostać wyszczególnione wszystkie środki zastosowane przez producenta w celu zapewnienia zgodności środków ochrony indywidualnej z wymaganiami dotyczącymi zdrowia i bezpieczeństwa. Chodzi tu m.in. o sprawozdania z badań przeprowadzonych w celu weryfikacji zgodności środków ochrony indywidualnej.

6. Zasady znakowania środków ochrony indywidualnej

Rozporządzenie wprowadza także nowe zasady znakowania środków ochrony indywidualnej. Producenci SOI zostali zobowiązani do oznaczania każdego egzemplarza wyrobu nazwą typu, numerem partii lub serii albo inną informacją umożliwiającą ich identyfikację. Co więcej, producenci powinni umieszczać na wyrobie, jego opakowaniu lub w dokumencie mu towarzyszącym swoją nazwę, zarejestrowaną nazwę handlową lub znak towarowy oraz jeden adres pocztowy, pod którym można się z nimi skontaktować. Importerzy środków ochrony indywidualnej także zostali zobowiązani do umieszczania na wyrobie, ewentualnie na jego opakowaniu lub w dokumencie towarzyszącym, swojej nazwy handlowej lub zarejestrowanego znaku towarowego oraz adresu pocztowego. W informacji od producenta powinno zostać umieszczone odwołanie do przedmiotowego rozporządzenia.

Dodatkowo na producentów został nałożony obowiązek dołączania instrukcji oraz danych wyrobu. Z kolei importer przed udostępnieniem wyrobu na rynku ma obowiązek sprawdzenia, czy danemu towarowi towarzyszą wymagane dokumenty i instrukcje.

Zasady i warunki umieszczania oznakowania zgodnie z nowymi przepisami:

  • oznakowanie umieszcza się na środkach ochrony indywidualnej w sposób widoczny, czytelny i trwały; w przypadku gdy nie jest to możliwe lub nie jest to uzasadnione z uwagi na charakter produktu, umieszcza się je na opakowaniu oraz w dokumentach towarzyszących ŚOI;
  • oznakowanie umieszcza się przed wprowadzeniem do obrotu środków ochrony indywidualnej;
  • w przypadku środków ochrony indywidualnej kategorii III za oznakowaniem umieszcza się numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej uczestniczącej w procedurze określonej w załączniku VII lub VIII rozporządzenia 2016/425;
  • numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej jest umieszczany przez samą jednostkę lub, zgodnie z jej instrukcjami, przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela;
  • oznakowaniu i, w stosownych przypadkach, numerowi identyfikacyjnemu jednostki notyfikowanej może towarzyszyć piktogram lub inne oznakowanie wskazujące na zagrożenie, przed którym środki ochrony indywidualnej mają zapewnić ochronę.

7. Deklaracja zgodności UE

Ostatnią znaczącą nowością jest wprowadzenie zapisu dotyczącego deklaracji zgodności UE. Należy ją dołączać do każdego egzemplarza wyrobu. Dopuszczalne jest podanie w instrukcji użytkowania adresu internetowego, pod którym można uzyskać dostęp do tego dokumentu. Dopuszcza się również, aby deklaracja zgodności mogła stanowić element instrukcji użytkowania. Producenci, upoważnieni przedstawiciele oraz importerzy powinni przechowywać deklarację zgodności UE do dyspozycji krajowych organów nadzoru rynku przez okres 10 lat po wprowadzeniu środka do obrotu.

Analizując powyżej opisane zmiany wprowadzone przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/425 z dnia 9 marca 2016 r., należy uznać, że powinny mieć one pozytywny wpływ na rynek środków ochrony indywidualnej. Co więcej, rozporządzenie dzięki poruszeniu wielu nowych kwestii i ich uszczegółowieniu powinno zostać entuzjastycznie przyjęte zarówno przez pracodawców, jak i pracowników.

Przyznać należy, że omawiane rozporządzenie pomoże w poprawie bezpieczeństwa wyrobów ŚOI, a także wpłynie na zmniejszenie w obrocie liczby wyrobów niezgodnych z wymaganiami UE.

 

Radosław Pilarski

prawnik, twórca portalu https://www.znajdzparagraf.pl/

Artykuł pochodzi z Biuletynu Euro Info 4 (181) 2018



[1] Dz.U. UE L 2016. 81. 51.

[2] Dz.U. L 399 z 30.12.1989 r.